Centar za građansko obrazovanje (CGO) uputio je javno pitanje predavačima Studija roda na Univerzitetu Crne Gore (UCG), zatraživši stručno mišljenje o tome da li zvanični promotivni materijali Fakulteta političkih nauka (FPN) reprodukuju rodne stereotipe. Ova objava odnosila se na način na koji je na društvenim mrežama Fakulteta predstavljeno ono što nude studentima.
Prema ocjenama CGO, pojedini promotivni video-materijali, kroz izbor kadrova, način snimanja i naglašavanje fizičkog izgleda studentkinja, otvaraju pitanje mogućeg reprodukovanja rodnih stereotipa i potiskivanja obrazovne svrhe ovih sadržaja.
-Istovremeno, primjetna je izraženija zastupljenost žena u dijelu promotivnih objava FPN-a. Iako to može djelimično odražavati strukturu studentske populacije, postavlja se pitanje koliko je takva praksa usklađena s Planom rodne ravnopravnosti UCG 2022–2026, koji, između ostalog, predviđa rodno odgovornu komunikaciju, otklanjanje stereotipa i podsticanje većeg uključivanja muškaraca u društveno-humanističke oblasti – naveli su iz CGO.
Iz te nevladine organizacije ne kriju da su na reakciju ponukani zbog nedavne kritike koja je stigla na njihov račun upravo od profesora sa ovog studijskog program FPN.
Slučaj prvi
Sukob je počeo kada je Centar za građansko obrazovanje (CGO) objavio saopštenje povodom vanredne procedure i ubrzanog izbora rektora UCG-a, koji je pokrenut 11 mjeseci prije isteka mandata aktuelnog rukovodstva. Uz saopštenje je bila priložena ilustracija.
Na taj vizuelni materijal oštro je reagovao nastavni tim Studija roda UCG, ocjenjujući ga kao seksistički i mizogin. Prema njihovom tumačenju, ilustracija sugeriše da žena ne napreduje sopstvenim radom, već uz asistenciju muškarca.
Iz CGO-a su tada odbacili te optužbe, tvrdeći da je riječ o političkoj satiri procesa izbora, a ne o rodnoj diskriminaciji.
View this post on Instagram
Slučaj drugi
Nakon te polemike, CGO je otvorio novo pitanje, prebacivši fokus na praksu unutar matične institucije predavača Studija roda. NVO sada postavlja pitanje da li pojedini video-snimci, kroz izbor kadrova i naglašavanje fizičkog izgleda studentkinja, stavljaju spoljašnji izgled ispred obrazovne svrhe, čime se rizikuje reprodukovanje rodnih stereotipa i poručuju da se rodna ravnopravnost ne može primjenjivati selektivno, te da akademske institucije koje se zalažu za te vrijednosti moraju imati najveću odgovornost u sopstvenoj praksi.
Šira slika – paradoks brojki
Žensko pitanje u crnogorskom društvu nerijetko se aktivira kao instrument za međusobna razračunavanja, dok stvarne prepreke sa kojima se žene suočavaju ostaju u drugom planu.
Problem ne leži samo u konkretnim vizuelnim ili promotivnim materijalima, već u duboko ukorijenjenim obrascima ponašanja i formalnom pristupu emancipaciji. U društvu koje je još primarno patrijarhalno, rodna ravnopravnost se često svodi na usvajanje strategija, planova i deklarativnih saopštenja. Međutim, praksa pokazuje da postoji ozbiljan jaz između onoga što stoji u zvaničnim dokumentima i načina na koji se ženski identitet suštinski doživljava i tretira u javnom prostoru.
Žene čine većinu studenata na univerzitetima u Crnoj Gori, kao i većinu diplomiranih studenata i magistranata. Takođe, tradicionalno bilježe veću zastupljenost u društveno-humanističkim naukama. Iako u početnim fazama naučnih zvanja i istraživačkih karijera (saradnici u nastavi, asistenti, mlađi istraživači) ima veliki broj žena, kako se ide ka višim zvanjima (redovni profesori, članovi naučnih odbora, rukovodioci instituta, dekani i rektori), procenat žena drastično opada.
Znatno su, međutim, rjeđe na čelu naučnih ustanova ili rukovodećih tijela koja donose ključne odluke o raspodjeli budžeta za nauku, finansiranju istraživačkih projekata i strategijama razvoja naučne djelatnosti.
Univerzitet Crne Gore usvojio je prije četiri godine dokument pod nazivom Plan rodne ravnopravnosti UCG. On je posljedica obaveze da se dostignu standardi i preporuke unutar Evropskog istraživačkog prostora (ERA) te uslovi za učešće u međunarodnim naučnoistraživačkim fondovima i projektima (poput programa EU Horizon Europe. Drugim riječima, da ovaj dokument nije usvojen UCG bi direktno bio diskvalifikovan iz mogućnosti da konkuriše za milionske grantove, istraživačke projekte i fondove Evropske unije.
Prema dokumentu, do 2021. na UCG je udio zaposlenih žena bio blaga većina – oko 58 odsto.
No samo jedna žena je bila rektorka u istoriji UCG. U narednom mandate, Irena Orović biće druga.Procentualni odnos žena i muškaraca na rukovodećim pozicijama dekana i direktora fakulteta značajno je u korist muškaraca – 38,1% odsto 61,9 odsto. Nizak procenat učešća žena u najvažnijem akademskom i upravljačkom tijelu, Senatu UCG – 21,2% do 24,2%
Polemika na relaciji FPN-CGO tako podjeća na mnogo dublji društveni paradoks: dok su visokoškolske klupe i istraživačke laboratorije odavno u znaku žena, one na samom vrhu univerzitetske i društvene moći ostaju mnogo manje vidljive ili su vidljive kroz obrasce koje je nužno promijeniti. Formalni planovi rodne ravnopravnosti, skrojeni više kao evropska administrativna propusnica za milionske fondove nego kao odraz stvarne volje za promjenom, ostaju česzo slovo na papiru – dokazujući da se u crnogorskom društvu o ravnopravnosti najglasnije ne govori iz razloga istinske emancipacije ni kada je u pitanju nauka, a ni društvo najšire gledano.
