Vlast svakodnevno licitira procentima ekonomskog rasta i reformskim uspjesima, ali stvarni život građana Crne Gore i dalje se najbolje mjeri na jednoj jedinoj lokaciji – kasi u supermarketu. Napravili smo uporednu analiza kretanja penzija i realnih troškova života između septembra 2021. i septembra 2026. godine.
Za pet godina, crnogorsko tržište je prešlo put od zamrznutih cijena osnovnog hljeba na 50 centi do surove tržišne realnosti u kojoj se pakovanje kvalitetnijih jaja plaća čak 3,50 eura.
Penzije na papiru istorijski rasle, ali đavo je u detaljima
Ako sudimo isključivo prema statistici – crnogorski penzioneri su prošli kroz zlatno petogodište. Nominalni rast primanja je rekordan, ali su unutar tog sistema stvorene ogromne razlike.
Kategorija građana koja prima minimalnu penziju doživjela je najveću promjenu. U septembru 2021. godine najniža penzija u Crnoj Gori iznosila je 145,77 eura. Nakon serije državnih reformi i fiksiranja najnižeg praga, minimalna penzija danas iznosi 456,00 eura. Riječ je o istorijskom skoku od oko 213 procenata.
S druge strane, prosječan penzioni ček je u septembru 2021. iznosio 293,05 eura, dok nakon posljednjih usklađivanja u 2026. godini iznosi 576,56 eura. To predstavlja nominalni rast od 96,7 procenata.
Realna potrošačka korpa skočila za 55 odsto
Zvanična statistika (Monstat) krajem 2023. godine digla je ruke od računanja minimalne potrošačke korpe. Unija slobodnih sindikata Crne Gore (USSCG) uvela je – Sindikalnu potrošačku korpu, koja mjeri “troškove dostojanstvenog života”, a ne puko kalorijsko preživljavanje.
Prema ovim podacima, realni troškovi života četvoročlane porodice skočili su sa procijenjenih 1.400 eura u 2021. godini na čak 2.170 eura, koliko iznosi aktuelna sindikalna korpa.
Ukupni troškovi su, dakle, porasli za 55 procenata, dok je izdatak samo za hranu skočio za 44 procenta, odnosno sa nekadašnjih 420 na sadašnjih 605 eura. Poseban udar na budžet građana predstavlja skok troškova stanovanja i rentiranja nekretnina, koji je zbog talasa migracija porastao oko 70 procenata negdje i više.
Brutalno na policama: Jaja i hljeb apsolutni rekorderi
Opšti rast troškova hrane je oko 44 procenta. Ipak, svakodnevne, namirnice koje čine stub svake kuhinje, zabilježile su znatno veće skokove. Kada se posmatraju isključivo redovne, neakcijske cijene koje građani zatiču na policama, podaci su neumoljivi.
Apsolutni rekorder po poskupljenju su domaća jaja. Pakovanje od 10 komada koje se u septembru 2021. godine plaćalo između 1,50 i 1,80 eura, danas nas na kasi košta tačno 3,50 eura, što je skok od preko 100 procenata. Standardna jaja M klase pratila su ovaj trend, pa je njihova redovna cijena sa 1,20 do 1,40 eura skočila na sadašnjih 2,80 do 3,00 eura, bilježeći rast od 123 procenta.
Litar dugotrajnog mlijeka sa 2,8 procenata mliječne masti koštao je prije pet godina između 0,75 i 0,85 eura, dok se danas njegova redovna cijena kreće od 1,45 – 1,69 eura, što je uvećanje od 96 procenata.
Drastičan skok bilježi i osnovna vekna bijelog hljeba od 500 grama. U septembru 2021. godine njena cijena je odlukom Vlade bila zamrznuta na 0,50 eura, dok danas građani istu tu veknu plaćaju između 0,85 i 0,90 eura, što predstavlja rast od 70 do 80 procenata. Piletina takođe drži visoku cijenu, pa se kilogram pilećeg filea sa nekadašnjih 4,80 do 5,50 eura popeo na današnjih 8,49 do 9,59 eura, što je poskupljenje od 75 procenata. Nešto blaži, ali i dalje osjetan rast bilježe kristal šećer sa skokom od 62 procenta (sada košta oko euro) i suncokretovo ulje koje je poskupilo za oko 35 procenata i danas se prodaje po cijenama do 1,85 eura.
Dodajemo ovome i snažan rast cijena ljekova – kako onih na recept uz doplatu, tako i onih u slobodnoj prodaji. Procjenjuje se da su cijene lijekova i pratećih medicinskih proizvoda u apotekama u prosjeku više za 30% do 40% u odnosu na 2021. godinu.
Ko je u plusu, a čiji je rad obezvrijeđen?
Kada se podvuče crta i ukrste podaci o primanjima i troškovima, izdvajaju se tri ključna zaključka o crnogorskoj ekonomskoj stvarnosti.
Prvo, najugroženiji su dobili priliku da malo uhvate vazduh. Kategorija penzionera koja je morala da preživi sa 145 eura danas sa 456 eura ima zaista bolju kupovnu moć. Njihov skok primanja od 214 procenata ubjedljivo je nadvisio inflaciju i rast troškova života od 55 procenata.
Prosječna penzija međutim gubi bitku na kasama. Penzioneri sa prosječnim primanjima, čiji je rast iznosio oko 96 procenata, formalno su ispred opšte inflacije. Međutim, pošto najveći dio novca troše na artikle koji su poskupili između 70 i 123 procenta – oni u realnom životu ne osjećaju boljitak. Povišice su im doslovno istopljene na kasama supermarketa.
Treće, uravnilovka je obezvrijedila minuli rad. Najveći “tihi” problem crnogorskog društva postala je činjenica da se minimalna penzija od 456 eura jako približila prosječnoj od 576 eura. Građani koji su radili puni radni staž, uplaćivali veće doprinose i obavljali složenije poslove, danas su primanjima gotovo izjednačeni sa onima koji su imali zakonski minimum. Njihov višedecenijski rad i doprinos sistemu su, kroz prizmu realne kupovne moći, pretrpjeli su ozbiljan udarac.
