Koordinisane mreže naloga, organizovano komentarisanje i širenje stranačkih poruka postaju dio digitalne borbe za javno mnjenje. Podaci objavljeni tokom 2026. godine otvaraju pitanje koliko se javni resursi koriste za organizovano političko djelovanje na društvenim mrežama, ko to finansira i u čijem interesu funkcioniše.
Srbija: Tragovi digitalnih kampanja iz javnih institucija
Nedjeljnik „Vreme“ je 17. oktobra 2026. objavio analizu procurjele baze povezane sa botovskim aktivnostima Srpske napredne stranke (SNS). Prema objavljenim podacima, sistem je obuhvatao više od 7.300 korisnika i preko 32.000 naloga na mreži X, dok je u periodu od februara 2023. do decembra 2024. evidentirano 394.763 zadatka za lajkovanje, dijeljenje i komentarisanje objava.
Prema analizi, 1.241 korisnik prijavljivao se preko internet mreža 231 javne institucije. Čak 94 odsto prijava sa tih mreža zabilježeno je radnim danima između 7 i 16 časova. Među institucijama čije se mreže pojavljuju u objavljenim podacima nalaze se Kancelarija za IT i eUpravu, Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, Elektroprivreda Srbije (EPS) i Narodna skupština Srbije.
Pored republičkih organa, značajno učešće bilježe i lokalne ustanove i opštinske uprave. Primjera radi, u Beogradu je registrovano 92 bot-korisnika raspoređenih u 21 ustanovu, uključujući gradske opštine, JKP Zelenilo i Aerodrom Nikola Tesla. U analizi se, između ostalog, navode Vranje sa 50 i Kikinda sa 48 korisnika evidentiranih preko lokalnih mreža. Pominje se i 47 korisnika povezanih sa mrežom biblioteke u Malom Zvorniku.
Crna Gora: Optužbe o finansiranju političkih botova
U Crnoj Gori, predsjednik Skupštine Glavnog grada Srđan Perić u julu je izjavio da se kroz pojedine ugovore o djelu u sistemu Glavnog grada navodno plaćaju politički botovi. Prema njegovim riječima, takvi angažmani mogu iznositi između 600 i 1.000 eura mjesečno. Perić je naveo da se pojedini angažmani finansiraju iz partijskih izvora, kao i iz državnih i lokalnih preduzeća.
Glavni grad je odbacio njegove optužbe kao neosnovane, dok su se neki od angažovani po brojnim ugovorima o djelu usprotivili poistovjećivanju njihovog rada sa botovanjem i pozvali na provjeru svojih ugovora i rezultata. I zbog toga bilo bi dobro utvrditi koliko je novca zaista isplaćeno, koje poslove obuhvataju ugovori i postoje li dokazi da su ti poslovi služili političkoj promociji.
Bosna i Hercegovina: Civilni sektor i mapiranje mreža
U Bosni i Hercegovini organizacije koje se bave provjerom činjenica i medijskim slobodama, poput Raskrinkavanja.ba, sistematski prate i raskrinkavaju kampanje dezinformacija i lažne profile na društvenim mrežama. U septembru 2026. godine, Raskrinkavanje.ba je objavilo detaljnu analizu više od 700 komentara na zvaničnoj Facebook stranici SDP-a BiH. Istraživanje je pokazalo da se značajan dio aktivnosti u komentarima na nekoliko objava mogao direktno povezati sa istom grupom profila koji su u vremenski zbijenim talasima ponavljali afirmativne političke poruke.
Inicijative poput projekta BotFinders fokusirane su na mapiranje botovskih mreža i političkih profila, posebno u Republici Srpskoj. Istraživanja BotFindersa pokazala su da se iza mreža podrške često nalaze sumnjivi nalozi čije se aktivnosti naglo aktiviraju radi lajkovanja, dijeljenja i stvaranja vještačke popularnosti objava. U pojedinim analizama uočen je i paradoksalan fenomen prisustva sumnjivih naloga koji dolaze čak iz udaljenih regija (poput pojedinih afričkih zemalja), a koji su korišteni za vještačko podizanje metrika domaćim političarima.
Hrvatska: Istraživanja digitalnih manipulacija
U Hrvatskoj su istraživački novinari i stručnjaci za sajber-bezbjednost u više navrata analizirali uticaj lažnih profila i koordinisanih stranica na društvenim mrežama. Iako rjeđe dolazi do curenja masovnih internih baza podataka, civilno društvo i akademska zajednica redovno upozoravaju na korištenje digitalnih alata i takozvanih fabrika trolova za politički uticaj i pritisak na nezavisne medije, naročito tokom izbornih kampanja.
Sjeverna Makedonija: Globalni fenomen
Sjeverna Makedonija postala je globalno prepoznatljiva još tokom predsjedničkih izbora u SAD 2016. godine, kada je grad Veles bio epicentar mreže lažnih sajtova i hiljada profila kreiranih u cilju političkog uticaja i zarade. Na domaćem planu, novinarska udruženja poput Udruženja novinara Makedonije redovno reaguju na koordinisane botovske napade i pritiske usmjerene protiv redakcija nezavisnih medija.
Transparentnost, novac i politički uticaj
Digitalne kampanje mogu obuhvatati raspoređivanje zadataka, koordinisano komentarisanje, dijeljenje sadržaja i praćenje učinka naloga. Takav sistem može pojačati vidljivost političkih poruka i stvoriti utisak šire podrške. U svemu, važno je utvrditi i ko je naručivao digitalne aktivnosti, ko je njima upravljao i da li su finansirane javnim novcem. U 2026. godini ključno pitanje više nije samo postojanje digitalnih političkih kampanja, već njihov obim, finansiranje i odgovornost onih koji ih organizuju. Građani imaju pravo da znaju da li se novac namijenjen javnim uslugama koristi i za partijske promocije — i da za svaku takvu tvrdnju postoje provjerljivi dokazi.
