Pitanje kopnene granice između Crne Gore i Hrvatske ponovo je postalo jedna od ključnih tema u odnosima dvije države, nakon što je hrvatski premijer Andrej Plenković u utorak poručio da Crna Gora neće moći da zatvori pregovore o članstvu u Evropskoj uniji ukoliko ne prihvati načelo Badinterove komisije. Time je pitanje kopnenog razgraničenja dobilo novu političku težinu – postalo je potencijalna prepreka na evropskom putu Crne Gore.
Badinterova komisija, osnovana 1991. godine pod predsjedavanjem francuskog pravnika Roberta Badintera, bavila se pravnim pitanjima raspada Jugoslavije. Njen treći zaključak iz januara 1992. bio je da granice između bivših jugoslovenskih republika postaju međunarodne granice novih država, osim ako se bivše republike ne dogovore drugačije.
Hrvatska smatra da je taj princip jasan i da je nekadašnja republička granica osnov za utvrđivanje današnje kopnene granice. Zagreb traži da Crna Gora prihvati ponuđeni ugovor kojim bi se to pitanje konačno zatvorilo.
Iz Kabineta predsjednika Vlade Crne Gore saopšteno je za RTCG da Podgorica ne osporava Badinterov princip, ali smatra da nije dovoljno jasno utvrđeno gdje je tačno nekadašnja međurepublička granica prolazila na spornom području. Zato se predlažu razgovori, a ako dogovor ne bude moguć, zajedničko obraćanje međunarodnoj instituciji.
Šta je zapravo predmet spora?
Kopneni spor između Hrvatske i Crne Gore na poluostrvu Prevlaka nema veliku, zvanično izmjerenu kvadraturu. Riječ je o uskom pojasu i katastarskim parcelama iz perioda SFRJ oko graničnog prelaza Debeli brijeg i grebena ka rtu Oštro.
Sa stanovišta neposrednog ekonomskog značaja, riječ je o prostoru ograničenih resursa i bez većih naselja. Međutim, njegov strateški i pravni značaj daleko prevazilazi njegovu površinu. Položaj Prevlake na ulazu u Bokokotorski zaliv daje ovom području značaj u kontekstu teritorijalnog suvereniteta i budućeg pomorskog razgraničenja.
Upravo od toga gdje se završava kopnena granica – na rtu Oštro ili sjevernije prema rtu Kobila – mogla bi da zavisi početna tačka od koje bi se povlačila linija budućeg pomorskog razgraničenja na samom ulazu u zaliv.
Savezna Republika Jugoslavija i Hrvatska su 2002. potpisale Protokol o privremenom režimu, kojim je stabilizovana situacija na terenu, ali nije riješeno pitanje konačnog razgraničenja.
Crna Gora je 2006. obnovila nezavisnost i preuzela obaveze iz tog privremenog aranžmana, no suština se nije promijenila – režim koji je zamišljen kao prelazno rješenje ostao je na snazi duže od dvije decenije.
Kada su tenzije spuštene, a ljudi i turisti počeli nesmetano da prelaze granicu, nestao je i pritisak da se trajno povlače linije. Politici je uvijek lakše da drži stvar u ladici nego da rizikuje. U političkim sistemima obje zemlje opozicije bi svako odstupanje od maksimalnih zahtjeva odmah dočekivale na nož i optuživale vlast za „izdaju” i „prodaju teritorije”. Otuda nijedna vlada do sada nije bila spremna da plati taj politički trošak za prostor koji nikome nije donosio „profit”. Kratko rečeno – politički rizik i komfor statusa quo bili su preveliki da bi se iko trudio da stavi tačku na to pitanje.
Sada se, međutim, odnos snaga mijenja. Kao članica EU, Hrvatska ima mogućnost da svoju saglasnost za napredovanje Crne Gore u pristupnim pregovorima poveže sa rješavanjem bilateralnog spora. Crna Gora, s druge strane, želi da zatvori pregovaračka poglavlja i završi pristupne pregovore.
U tom kontekstu ne može se zanemariti ni nasljeđe raspada SFRJ i događaja iz devedesetih godina, koji pitanju Prevlake u Hrvatskoj daju dodatni emotivni i simbolički naboj.
U novim evropskim okolnostima, Podgorica će morati da pronađe način da zaštiti svoju pravnu poziciju, a istovremeno izbjegne da spor koji decenijama nije bio prepreka normalnom funkcionisanju dvije države postane prepreka završetku evropskih integracija.
